Chapter 8 · Verse 8

Path of the Eternal God

अभ्यासयोगयुक्तेन चेतसा नान्यगामिना। परमं पुरुषं दिव्यं याति पार्थानुचिन्तयन्
abhyāsa-yoga-yuktena nānya-gāminā paramaṁ puruṣhaṁ divyaṁ pārthānuchintayan

Word Meanings

abhyāsa-yoga yuktena chetasā na anya-gāminā paramam puruṣham divyam yāti pārtha anuchintayan

Translation

अभ्यासयोग से जुड़े हुए और किसी अन्य ओर न भटकने वाले मन से, निरंतर चिंतन करता हुआ साधक उस परम दिव्य पुरुष को प्राप्त होता है, हे पार्थ!

Commentary

व्याख्या --[सातवें अध्यायके अट्ठाईसवें श्लोकमें जो सगुणनिराकार परमात्माका वर्णन हुआ था उसीको यहाँ आठवें नवें और दसवें श्लोकमें विस्तारसे कहा गया है।] 'अभ्यासयोगयुक्तेन'-- इस पदमें अभ्यास और योग -- ये दो शब्द आये हैं। संसारसे मन हटाकर परमात्मामें बारबार मन लगानेका नाम अभ्यास है और समताका नाम योग है-- 'समत्वं योग उच्यते' (गीता 2। 48)। अभ्यासमें मन लगनेसे प्रसन्नता होती है और मन न लगनेसे खिन्नता होती है। यह अभ्यास तो है पर अभ्यासयोग नहीं है। अभ्यासयोग तभी होगा जब प्रसन्नता और खिन्नता -- दोनों ही न हों। अगर चित्तमें प्रसन्नता और खिन्नता हो भी जायँ तो भी उनको महत्त्व न दे केवल अपने लक्ष्यको ही महत्त्व दे। अपने लक्ष्यपर दृढ़ रहना भी योग है। ऐसे योगसे युक्त चित्त हो।